Το λεμφοίδημα στα πόδια είναι χρόνιο πρήξιμο ενός ή και των δύο ποδιών, που προκαλείται όταν το λεμφικό σύστημα δεν μπορεί να παροχετεύσει σωστά το υγρό των ιστών. Ξεκινά συχνά από το πέλμα ή τα δάχτυλα και, χωρίς αγωγή, τείνει να επιδεινώνεται. Δεν θεραπεύεται οριστικά, αλλά ελέγχεται αποτελεσματικά με εξειδικευμένη θεραπεία.
Σε μια ματιά
- Αιτία: ανεπαρκής παροχέτευση της λέμφου, είτε εκ γενετής (πρωτοπαθές) είτε μετά από βλάβη (δευτεροπαθές).
- Τυπικά σημεία: επίμονο πρήξιμο που ξεκινά από το πέλμα, βάρος, σφίξιμο, σκλήρυνση του δέρματος.
- Επείγον: ξαφνικό πρήξιμο με πόνο, ερυθρότητα ή πυρετό χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση.
- Θεραπεία: συνδυασμός λεμφικής παροχέτευσης, συμπίεσης, άσκησης και φροντίδας δέρματος.
Τι είναι το λεμφοίδημα στα πόδια;
Το λεμφικό σύστημα λειτουργεί σαν δίκτυο αποχέτευσης του οργανισμού. Συλλέγει το πλεονάζον υγρό, τις πρωτεΐνες και τα απόβλητα από τους ιστούς και τα επιστρέφει στην κυκλοφορία μέσω των λεμφαγγείων και των λεμφαδένων.
Όταν τα λεμφαγγεία ή οι λεμφαδένες είναι ελλιπείς, κατεστραμμένοι ή φραγμένοι, το λεμφικό υγρό συσσωρεύεται κάτω από το δέρμα. Αυτό είναι το λεμφοίδημα. Στα κάτω άκρα η βαρύτητα κάνει το πρήξιμο πιο εμφανές, γι’ αυτό και το «λεμφοίδημα στο πόδι» είναι από τις πιο συχνές μορφές.
Με τον χρόνο, το πρωτεϊνούχο υγρό προκαλεί χρόνια φλεγμονή και ίνωση (σκλήρυνση) των ιστών. Γι’ αυτό η έγκαιρη αντιμετώπιση έχει ουσιαστική σημασία.
Ποια είναι τα συμπτώματα του λεμφοιδήματος στα πόδια;
Το πρήξιμο είναι το κύριο σύμπτωμα, αλλά έχει χαρακτηριστικά που το ξεχωρίζουν από άλλα οιδήματα:
- Συχνά ξεκινά από το πέλμα και τα δάχτυλα, με πρήξιμο στη ράχη του ποδιού και «τετράγωνα» δάχτυλα.
- Αίσθημα βάρους, σφιξίματος και μειωμένη κινητικότητα στον αστράγαλο.
- Αρχικά υποχωρεί με ανύψωση ή ξεκούραση· αργότερα παραμένει.
- Το δέρμα σκληραίνει, παχαίνει και μπορεί να σχηματίσει βαθιές πτυχές.
- Υπάρχει τάση για επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις του δέρματος.
- Ο ειδικός ελέγχει το σημείο Stemmer: αδυναμία να πιαστεί δερματική πτυχή στη βάση του δεύτερου δαχτύλου του ποδιού.
Το λεμφοίδημα συχνά δεν είναι έντονα επώδυνο. Ένα επίμονο πρήξιμο, ιδίως με πόνο ή ερυθρότητα, πρέπει πάντα να ελέγχεται.
Ποιες είναι οι αιτίες;
Πρωτοπαθές λεμφοίδημα: οφείλεται σε συγγενή ανωμαλία ανάπτυξης του λεμφικού συστήματος. Μπορεί να εμφανιστεί από τη γέννηση, στην εφηβεία ή και σε μεγαλύτερη ηλικία.
Δευτεροπαθές λεμφοίδημα: προκύπτει από βλάβη σε ένα αρχικά φυσιολογικό λεμφικό σύστημα. Οι πιο συχνές αιτίες είναι:
- Αφαίρεση λεμφαδένων ή ακτινοθεραπεία, π.χ. στο πλαίσιο θεραπείας καρκίνου της πυέλου, του προστάτη ή μελανώματος.
- Χειρουργεία ή τραυματισμοί στο πόδι ή στη βουβωνική χώρα.
- Επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις, όπως ο ερυσίπελας.
- Χρόνια φλεβική ανεπάρκεια και σοβαρή παχυσαρκία, που επιβαρύνουν το λεμφικό σύστημα.
[ΠΗΓΗ: ISL / Lymphoedema Framework για ταξινόμηση αιτιών]
Ποια είναι τα στάδια του λεμφοιδήματος;
Η ταξινόμηση της Διεθνούς Εταιρείας Λεμφολογίας (ISL) χωρίζει το λεμφοίδημα σε τέσσερα στάδια:
| Στάδιο | Χαρακτηριστικά | Εξέλιξη |
|---|---|---|
| 0 (υποκλινικό) | Υπάρχει βλάβη στο λεμφικό, αλλά όχι ορατό πρήξιμο· ίσως αίσθημα βάρους | Δυνατότητα πρόληψης εξέλιξης |
| I | Μαλακό πρήξιμο που αφήνει βαθούλωμα στην πίεση και υποχωρεί με ανύψωση | Εύκολα διαχειρίσιμο | Χωρίς σημαντικό αντίκτυπο στην εμφάνιση |
| II | Το πρήξιμο δεν υποχωρεί με ανύψωση· σκλήρυνση ιστών | Διαχειρίσιμο αλλά με εμφανή παρουσία ακόμα και με χρήση συμπιεστικού ενδύματος |
| III | Έντονη διόγκωση, σκληρό δέρμα, πτυχές και δερματικές αλλοιώσεις (λεμφοστατική ελεφαντίαση) ή λεμφόρροια | Προχωρημένη μορφή, δύσκολη διαχείριση με σκοπό την αποφυγή επιπλοκών και λοιμώξεων |
Όσο νωρίτερα ξεκινά η θεραπεία, τόσο καλύτερος ο έλεγχος. Στα πρώτα στάδια τα αποτελέσματα είναι συνήθως πιο ικανοποιητικά.
Πώς ξεχωρίζει από άλλα οιδήματα των ποδιών;
| Πάθηση | Τυπικά χαρακτηριστικά |
|---|---|
| Λεμφοίδημα | Ξεκινά συχνά από το πέλμα, θετικό Stemmer, με τον χρόνο ίνωση του δέρματος |
| Φλεβικό οίδημα | Επιδεινώνεται με την ορθοστασία, κιρσοί, χρώση ή έλκη γύρω από τον αστράγαλο |
| Λιποίδημα | Σχεδόν αποκλειστικά σε γυναίκες, συμμετρικό, με συσσώρευση επώδυνου λίπους στα κάτω άκρα συνήθως· τα πέλματα συνήθως δεν προσβάλλονται, με ευαισθησία και εύκολους μώλωπες. |
| Οίδημα από καρδιά, νεφρά, ήπαρ ή φάρμακα | Συνήθως αμφοτερόπλευρο, με βαθούλωμα στην πίεση και συνοδά συμπτώματα όπως πχ διαταραχές στην πίεση, διαταραχές στο δέρμα κλπ |
Οι καταστάσεις αυτές μπορεί και να συνυπάρχουν, γι’ αυτό η σωστή διάγνωση είναι σημαντική.
Λεμφοίδημα στα πίδια – Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση είναι κυρίως κλινική: λεπτομερές ιστορικό, εξέταση και μέτρηση της περιμέτρου ή του όγκου του άκρου.
Στη Βιοανάδραση χρησιμοποιούμε top-of-the-art τεχνολογια με το Lymphscanner και το Perikit, εντοπίζοντας οιδήματα ακόμα και σε υποκλινικό πρώιμο στάδιο με ακρίβεια ως και 97%!
Ο ειδικός αποκλείει άλλες αιτίες, όπως φλεβική νόσο (με triplex φλεβών), καρδιακά, νεφρικά ή ηπατικά αίτια και φάρμακα που προκαλούν οίδημα.
Σε περιπτώσεις αμφιβολίας χρησιμοποιούνται απεικονιστικές εξετάσεις του λεμφικού, όπως το λεμφοσπινθηρογράφημα, η ICG λεμφογραφία ή η MR λεμφαγγειογραφία.
Ποια είναι η θεραπεία του λεμφοιδήματος στα πόδια;
Η καθιερωμένη πρώτη επιλογή είναι η πλήρης αποσυμφορητική θεραπεία (CDT), που εφαρμόζεται σε δύο φάσεις:
- Εντατική φάση: δια χειρός λεμφική παροχέτευση (MLD), συμπιεστική επίδεση πολλαπλών στρώσεων, ασκήσεις και φροντίδα δέρματος, ώστε να μειωθεί ο όγκος του άκρου.
- Φάση συντήρησης: εξατομικευμένη ελαστική κάλτσα, καθημερινή άσκηση, φροντίδα δέρματος και τεχνικές αυτοδιαχείρισης που διδάσκεται ο ασθενής.
Τα διουρητικά συνήθως δεν λύνουν το πρόβλημα του λεμφοιδήματος και δεν πρέπει να λαμβάνονται χωρίς ιατρική οδηγία.
Η πολυετής κλινική εμπειρία μας σε περισταστικά λεμφοιδήματος υπαγορεύει με μαθηματική ακρίβεια πως όσο πιο νωρίς διαγνωσθεί και τεθεί υπο διαχείριση το λεμφοίδημα, τόσο καλύτερα αποτελέσματα έχουμε. Σε ασθενείςπου ξεκίνησαν τις θεραπείες στο στάδιο ο ή στάδιο 1 τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά με μακροπρόθεσμη διάρκεια.
Τι μπορώ να κάνω καθημερινά;
- Φροντίδα δέρματος: ενυδάτωση κάθε μέρα και καθαρισμός ανάμεσα στα δάχτυλα. Οι μυκητιάσεις και οι μικροτραυματισμοί είναι πύλη εισόδου για λοιμώξεις.
- Συμπίεση: φορέστε την κάλτσα όπως σας έχει υποδείξει ο ειδικός, κάθε μέρα.
- Κίνηση: περπάτημα, κολύμβηση και ασκήσεις αστραγάλου ενεργοποιούν την ανάσα της λέμφου. Ξεκινήστε με καθοδήγηση ειδικού.
- Ανύψωση του ποδιού κατά τη διάρκεια της ξεκούρασης.
- Έλεγχος σωματικού βάρους, γιατί η παχυσαρκία επιβαρύνει το λεμφικό σύστημα.
- Προσοχή σε κοψίματα, εγκαύματα και στενά ρούχα που σφίγγουν το πόδι.
Πότε χρειάζεται επείγουσα ιατρική εκτίμηση;
Απευθυνθείτε άμεσα σε γιατρό ή στα επείγοντα αν εμφανιστεί:
- Ξαφνικό πρήξιμο σε ένα πόδι με πόνο, θερμότητα ή ερυθρότητα. Πρέπει να αποκλειστεί η εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση.
- Πυρετός, ρίγη ή ταχεία εξάπλωση ερυθρότητας στο δέρμα, που μπορεί να δείχνουν λοίμωξη (ερυσίπελας ή κυτταρίτιδα).
- Δύσπνοια ή πόνος στο στήθος μαζί με πρήξιμο στα πόδια (112).
Συχνές ερωτήσεις για το λεμφοίδημα στα πόδια
Περνάει μόνο του το λεμφοίδημα στα πόδια;
Συνήθως όχι. Είναι χρόνια πάθηση που ελέγχεται με συμπιεστική θεραπεία, λεμφική παροχέτευση και άσκηση. Χωρίς συντήρηση τείνει να επανέρχεται και να επιδεινώνεται, ενώ η έγκαιρη αντιμετώπιση δίνει τα καλύτερα αποτελέσματα.
Μπορεί το λεμφοίδημα να εμφανιστεί μόνο σε ένα πόδι;
Ναι. Μπορεί να προσβληθεί ένα ή και τα δύο πόδια, συχνά με ασυμμετρία. Το δευτεροπαθές λεμφοίδημα, π.χ. μετά από χειρουργείο στη μία πλευρά, αφορά συχνά ένα πόδι. Μόνο η εξέταση μπορεί να το διαχωρίσει από άλλες αιτίες.
Πότε το πρήξιμο στο πόδι είναι ύποπτο για λεμφοίδημα;
Όταν είναι επίμονο, ξεκινά από το πέλμα ή τα δάχτυλα, δεν υποχωρεί πλήρως με ξεκούραση ή ανύψωση, ή εμφανίζεται μετά από χειρουργείο ή ακτινοθεραπεία. Την υποψία επιβεβαιώνει μόνο εξειδικευμένη εκτίμηση.
Βοηθά η μάλαξη στο λεμφοίδημα;
Η χειροκίνητη λεμφική παροχέτευση είναι ειδική, ήπια τεχνική από εκπαιδευμένο θεραπευτή και διαφέρει από τη συνηθισμένη μάλαξη. Η έντονη ή βαθιά μάλαξη δεν ενδείκνυται χωρίς καθοδήγηση. Η παροχέτευση μόνη της δεν αρκεί και συνδυάζεται πάντα με συμπίεση.
Μπορώ να γυμνάζομαι αν έχω λεμφοίδημα;
Ναι, η ελεγχόμενη άσκηση ενθαρρύνεται, κατά προτίμηση με την κάλτσα συμπίεσης. Ξεκινήστε με οδηγίες ειδικού, ώστε η ένταση να προσαρμοστεί στο στάδιο και στην κατάστασή σας.
Λεμφοίδημα στα πόδια – Μια χρόνια πάθηση
Το λεμφοίδημα στα πόδια είναι χρόνια πάθηση, αλλά με σωστή διάγνωση και συνεπή θεραπεία το πρήξιμο ελέγχεται και η ποιότητα ζωής βελτιώνεται σημαντικά. Αν παρατηρείτε επίμονο πρήξιμο στο πόδι, μην περιμένετε να επιδεινωθεί.
Κλείστε ΔΩΡΕΑΝ ραντεβού αξιολόγησης στη Βιοανάδραση ή επικοινωνήστε μαζί μας στο 2104829303
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση ή διάγνωση.
Συγγραφέας: Στεφανος Μοροχλιάδης
Φυσικοθεραπευτής PT, MT, RFL, Formthotics specialist
